De keuzes die we vandaag maken in gebiedsontwikkeling bepalen hoe mensen de komende decennia wonen, werken, bewegen en elkaar ontmoeten. Toch worden gebiedsontwikkelingen nog vaak gedomineerd door financiële haalbaarheid en de korte termijn. Maatschappelijke waarden zoals gezondheid en welzijn worden wel belangrijk gevonden, maar zijn in de praktijk nog te vaak een afgeleide van andere keuzes.
Om daar verandering in te brengen hebben TNO, Brink, Rho Adviseurs, Urban Sync en Horizons gezamenlijk de ‘Handreiking Waardegedreven Gezonde Gebiedsontwikkeling’
Van financiële waarde naar maatschappelijke waarde
Een gebied is nooit af op het moment dat de laatste woning wordt opgeleverd. Juist daarna begint de maatschappelijke waarde van een gebied zichtbaar te worden. Een gezonde leefomgeving draagt bij aan ontmoeting, beweging, veiligheid, sociale samenhang en welzijn. Daarmee ontstaan niet alleen betere leefomgevingen, maar ook maatschappelijke baten op de lange termijn.
Gezondheid is een voorbeeld van een maatschappelijke waarde die niet altijd goed wordt geborgd in de traditionele manier van gebiedsontwikkeling. De handreiking laat zien hoe gebiedsontwikkeling kan verschuiven van een focus op financiële haalbaarheid naar een bredere afweging waarin maatschappelijke waarde expliciet wordt meegenomen. Dat vraagt om andere gesprekken, andere samenwerkingen en andere manieren van rekenen. En daarmee is de benadering breder toepasbaar dan voor gezondheid.
“Gezonde gebiedsontwikkeling vraagt dat we vanaf de eerste verkenning niet alleen kijken naar wat ruimtelijk en financieel haalbaar is, maar ook naar de maatschappelijke waarde die een gebied op de lange termijn moet toevoegen. Met deze handreiking bieden we opdrachtgevers daarvoor concrete handvatten.”
Een praktische aanpak voor de initiatieffase
De handreiking is nadrukkelijk bedoeld als praktisch hulpmiddel. Centraal staat de initiatieffase van gebiedsontwikkeling, omdat juist daar de keuzes worden gemaakt die het verdere proces bepalen. De aanpak bestaat uit vier samenhangende bouwstenen: een quickscan naar het maatschappelijke potentieel van een gebied, een kansenanalyse, een waardegedreven samenwerkingsstrategie en een verkenning van passende financieringskaders. Samen vormen deze de basis voor een ‘Programma van Waarden’, waarin wordt vastgelegd welke maatschappelijke waarden richtinggevend zijn voor de verdere ontwikkeling van het gebied.
Samen werken aan gezonde leefomgevingen
Een belangrijk uitgangspunt van de handreiking is dat gezonde gebiedsontwikkeling vraagt om het vroegtijdig betrekken van alle baathouders die belang hebben bij een gezonde leefomgeving, naast de gemeente, ontwikkelaars en corporaties die vaak al aan tafel zitten. Deze baathouders hebben wel belang bij de ontwikkeling na realisatie, maar zij niet altijd in beeld of zitten niet aan tafel tijdens het ontwikkelproces zelf. Door deze partijen al vroeg in het proces te betrekken, ontstaat een gedeeld beeld van de maatschappelijke waarde die een gebied moet opleveren en kunnen keuzes beter worden onderbouwd en gedragen. Door dit resultaat vast te leggen in een Programma van Waarden, ontstaat een (sturings)kader voor de volgende fases van een ontwikkeling waarin naast gezondheid, meerdere maatschappelijke waarden kunnen worden opgenomen.
De handreiking is hier te downloaden: Handreiking waardegedreven gebiedsontwikkeling
Wil je bijdragen aan de doorontwikkeling van de handreiking en de toepassing in de praktijk? Neem dan contact op met Ferry Renne of Christiaan Hanse